PROF.DR. ELMAS LECI
“Në një rrëfim të gjatë dhe të ngarkuar me kujtime të rënda, gjenerali Halim Ramohito, një prej figurave ushtarake që e ka ndjerë drejtëpërdrejt goditjen e regjimit të Enver Hoxhës, ndalet te marrëdhëniet me Kinën dhe roli i ndihmës së saj ushtarake në mbajtjen në këmbë të Ushtrisë shqiptare në vitet më të vështira. Ai përmend një letër që Mao Ce Duni i dërgon Enverit, ku e akuzon për mosmirënjohje, duke i kujtuar se ndihma e dhënë ishte e sinqertë dhe nuk meritonte një trajtim kaq përçmues. Sipas tij, pavarësisht retorikës së Hoxhës, ndihmat kineze ishin jetike dhe u zbatuan me përpikëri në çdo aspekt, veçanërisht në atë ushtarak. Me buxhetin e vogël të shtetit shqiptar, nuk mund të sigurohej asgjë më shumë sesa pagat dhe shpenzimet minimale të kuadrove, ndërkohë që armatimet e rënda dhe logjistika moderne vinin në sasi të mëdha nga Kina. Gjithçka që ndërtohej, nga betonimi i bunkerëve te riparimi i motorëve të avionëve luftarakë, ishte mbështetur nga ndihmat teknike dhe financiare të kinezëve.
Ai rrëfen se megjithë kontributin e jashtëzakonshëm të Kinës, Enver Hoxha filloi ta përçmonte këtë ndihmë, duke e konsideruar si detyrë të Pekinit dhe duke pretenduar se gjithçka ishte paguar deri në një. Në realitet, sipas Ramohitos, këto ndihma ishin të pallogaritshme në vlerë dhe vinin pa kusht, në një kohë kur Shqipëria ishte braktisur nga Traktati i Varshavës dhe kishte ndërprerë çdo lidhje me Bashkimin Sovjetik. Pas vitit 1968, kur Shqipëria u shkëput zyrtarisht nga ky traktat, nevoja për armë u bë edhe më emergjente dhe Kina ishte e vetmja aleate që ofronte gjithçka, nga raketat e deri te tanket dhe avionët luftarakë. Gjeneralët shqiptarë, që kishin qenë pjesë e delegacioneve në Pekin, konfirmojnë se lista e kërkesave që Hoxha i dërgoi Mao Ce Dunit në vitin 1975 ishte kolosale dhe përfshinte armatime të çdo lloji, anije luftarake, helikopterë, madje edhe furnizime për ndërtimin e fabrikave të riparimit dhe prodhimit në Shqipëri.
Në këtë sfond, ai përmend edhe cinizmin me të cilin Hoxha kërkonte ndihma, ndërkohë që paralelisht sulmonte dhe dënonte ushtarakët shqiptarë me akuza të rënda për sabotim. Ndërkohë, kinezët investuan në fabrika armatimi, uzina riparimi për tanke dhe avionë, e madje edhe në prodhimin e municioneve. Gjithçka, sipas Ramohitos, u bë me bindjen se Shqipëria duhej të ishte në gjendje të mbronte veten në rast ndonjë sulmi të jashtëm, duke qenë se Kina, për shkak të largësisë, nuk mund të ndërhynte drejtpërdrejt në ndonjë konflikt të armatosur.
Por nuk mungojnë edhe kontrastet: ndërsa Kina ndihmonte për modernizimin e ushtrisë, Enver Hoxha, i frikësuar nga fuqizimi i kuadrove, futi praktika ideologjike të frymëzuara nga revolucioni kulturor, si heqja e gradave, emërimi i komisarëve politikë dhe përfshirja e kuadrove në punë fizike. Këto masa çuan në dobësimin e hierarkisë dhe disiplinës ushtarake, ndërkohë që vetë Kina, në vitet ’80, i braktisi këto eksperimente dhe i riktheu gradat dhe strukturat klasike të komandimit. Shqipëria, përkundrazi, mbeti pa grada deri në vitin 1992.
Gjithë ky bashkëpunim me Kinën, siç dëshmojnë vetë oficerët dhe dokumentet zyrtare, ishte një përpjekje e sinqertë e një vendi të madh për të ndihmuar një vend të vogël që kërkonte të mbijetonte ushtarakisht në një mjedis armiqësor. Kinezët nuk kërkuan asnjëherë këshilltarë ushtarakë në ushtrinë shqiptare, por ndihmuan aty ku kishte nevojë reale, qoftë në prodhimin vendas të armatimit, qoftë në stacione komunikimi apo riparimi teknik. Në fund, mbetet e qartë se ndihmat kineze nuk ishin as të pakta, as të kushtëzuara, por të mëdha, të sinqerta dhe të pashlyera, dhe mënyra se si u trajtuan nga udhëheqja shqiptare mbetet një ndër momentet më të errëta të diplomacisë së asaj kohe.
*Autori, Drejtor Ekzekutiv Instituti i Sigurisë e Mbrojtjes
The post “Mosmirënjohës”, si Mao Ce Duni e flaku Enver Hoxhën pas kërkesës për…! Letra e panjohur që ish-diktatori i dërgoi udhëheqësit kinez appeared first on PETRAVU.
Comments are closed.